54 Noordwest Tirana

Ja, nog een laatste aflevering, want ook onze laatste dag bracht weer nieuws en avontuur, terwijl onze enige opdracht was een bezoek aan het huis van de in 2022 overleden schilder Sali Shijaku en het vliegtuig halen.

We rekten het tot 3 minuten voor 11 op ons heerlijke houten plateau in Bujtina i Gjelit en wandelden daarna de Rruga Don Bosko op langs de puntige katholieke kerk genoemd naar Don Bosco, de 19de-eeuwse pedagoog op wiens leer ook mijn basisschool in Nieuwendam gebaseerd was, op een gigantisch terrein met nog een schoolachtig gebouw, een groot grasveld, een speelplaats en een enorme parkeerplaats. Omdat alles omheind en beveiligd was, dachten wij dat er ook een internaat was of zelfs een gevangenis, maar het complex blijkt naast de kerk te bestaan uit een school voor 800 pupillen, een dagopvang voor Roma-kinderen, een parochie en een oratorium.

Paters Salesianen

Het educatieve centrum is na de val van het communisme opgericht door de paters Salesianen in wat toen nog de woeste leegte buiten Tirana was maar nu een dichtbevolkte en levendige woonwijk.

Het educatieve centrum in de Rruga Don Bosko

Indrukken van de wijk Don Bosko

In de Rruga Asim Vokshi, rechts Kadare achter een paal bij de kruising van de Rruga Reshit Petrela en de Bulevardi i Ri

Rruga Reshit Petrela

Het huis van Sali Shijaku

Van het huis van Sali Shijaku had ik pas iets gelezen in een Albanese krant nadat de schilder overleden was in 2022. Wat bleek: het was op spuugafstand van ons hotel Rama waar Jet nog heel wat had gespuugd na, vermoedelijk, de verontreinigde sla in een verlaten restaurant in Mirditë met Bajron toen (deel 35).

Hoe dan ook, je zou er echt zo voorbij gelopen zijn, en dat zegt wat over de meeste verborgen schatten van dit land: heel veel moois zie je niet, behalve wat je op de toptienlijstjes leest, er is geen etalage, je moet op zoek, en dat is juist zo leuk.

De binnenplaats van het huis was net als die van onze bujtina een oase in de drukke stad, en toch daarmee verbonden, want we hoorden jekkeren en boren, auto's en toeters en mensen die liepen te roepen en schreeuwen.
Na de koffie liepen we het oude huis in, waar de schilder tot vlak voor zijn dood op 89-jarige leeftijd gewerkt had, althans dat begrepen we van zijn schoondochter, die tussen de bediening van het terras door een rondleiding deed. Kleurige, expressionistische doeken in diverse stijlen, met onderwerpen die vanwege hun thematiek (vrouwelijk schoon en historische heldenmoed) kennelijk op de genade van het communistisch regime konden rekenen, hoewel ik nu lees dat hij de regels van het socialistisch realisme steeds ernstig gevaarlijk heeft uitgedaagd vanwege vooral zijn heftige kleurgebruik.

Na Sali was diens zoon ook gaan schilderen en daarna ook diens zoon weer, allemaal met dezelfde onorthodoxe mix van stijlen. We mochten helaas geen foto's maken, dus onderstaand exemplaar is illegaal. Op deze pagina zie je meer.

Huiskamer en atelier van de schilder Sali Shijaku, die in 2022 overleed, rechts een versierde fiets

Verkeersknooppunt op de centrale kruising van Rruga e Barrikadave, Rruga e Dibres en Rruga Urani Pano

Het Historisch Museum van Tirana met hersteld mozaïek, daarachter het Tirana International, het Tirana Intercontinental en de Skanderbegtoren in aanbouw. Het Intercontinental opent volgend jaar.

Tja, en toen was het een uur of een 's middags, liepen we over het Skanderbegplein, links en rechts op topsnelheid ingehaald door electrische autopeds en dachten we: wat nu? Jet wilde wel naar House of Leaves, maar daar was ik al geweest, en omdat het zo heftig was, wilde ik niet nog een keer.

Het vrouwenmuseum

Ik zocht op museum, je wist nooit. Hè, zei ik, wat! Hoe kan dat? Er was een museum in de buurt waar ik volgens mij zelfs nog nooit van gehoord had! Het vrouwenmuseum. Natuurlijk kwamen we direct in de benen. Het was vlakbij House of Leaves, maar we moesten echt wel even zoeken en rondvragen, voor we de ingang vonden, en die zag er weinig aanlokkelijk uit.

De ingang en opgang van het Vrouwenmuseum in de Rruga Shyqyri Berxolli

Ook de opgang stemde weinig vrolijk, overwoestbaar kil 70'er jaren granito, maar wat zich vervolgens openbaarde maakte alles goed. Een leuke vrouw van een jaar of zestig verwelkomde ons hartelijk, we werden in een klein kamertje vol spullen en boeken uitgenodigd en gingen daar vervolgens eerst zeker een uur zitten praten.

Elsa Ballauri

De vrouw heet Elsa Ballauri, ze is een bekende Albanese journalist en activist en voorzitter van de Albanian Human Rights Group. In 2015 won ze de MDG3 Champion Torch voor haar werk in het versterken van vrouwennetwerken.
Tijdens ons gesprek bleek ze pessimistisch over de toekomst van Albanië en de vrouwen in het land. Vrouwen zijn zelf de grootste vijand van de vrouwenzaak, zei ze. Zolang meisjes maar blijven doen wat van ze verlangd wordt, verandert er helemaal niets (ik heb dit eerder gehoord, lees ook mijn interview met Klaudia Piroli).

Van het onderwijs hoeven we het niet te hebben, zei ze verder, dat is toch voor het grootste deel in handen van rijke patjepeeërs zonder visie. En de politiek.... laat maar. Ze bleef er liever vandaan. Veliaj, de burgemeester van Tirana, had wel willen komen bij de opening van het museum vorig jaar, maar ze had hem niet uitgenodigd, of zelfs actief geweerd.

Voor haar was het een gevecht tegen de bierkaai van goedkoop geld en reactionaire krachten, daar kwam het op neer, maar ze deed wat ze kon, onder andere met dit museum, met tv-uitzendingen en podcasts, en met jaarlijkse seminars over emancipatie en sociale vernieuwing voor studenten (alumni) uit Korçë. Dit deed ze overigens in Hotel Akademia in Voskopojë, waar haar familie (een Vlach-familie) vandaan kwam.

De spullen in het museum waren voor het grootste deel van Elsa Ballauri zelf, een geweldige verzameling gebruiksvoorwerpen, kleding, sieraden en foto's die inzicht gaven in de rol en betekenis van Albanese vrouwen door de eeuwen heen.

kast

Kast met spullen, onder oud, boven uit de communistische tijd, waarin het meeste geconfisqueerd was, rechts een hoofddekstel behorend bij de traditionele dracht van het noorden, de Xhubleta

Heel weinig mensen weten dit, zegt Elsa, maar met dit knijpertje konden de vrouwen een kooltje uit het vuur halen om de sigaretten van mannen mee aan te steken. In Illyrische tijden was de positie van vrouwenoverigens een stuk beter, vertelt ze ook. Vrouwen konden zelfstandig beslissingen nemen, bijvoorbeeld om slaven vrij te laten

Vrouwen krijgen naailes... van mannen, in het vrije Dardhë van 1927. Naaimachinebezit was mogelijk in de latere communistische jaren, maar alleen voor privégebruik. Hierop werd streng gecontroleerd

Rijkgedecoreerde vrouw uit Zadrima begin 20ste eeuw, rechts bezittingen van de beau monde van Korçë uit de verlichte jaren '20 en '30 van Koning Zog

Foto uit de jaren '80, waarin vrouwen om vier uur 's morgens al in de rij gingen staan voor een liter melk

Medaille voor vrouwen die zich heldhaftig hadden gedragen na het baren van een tiende kind, rechts Elsa Ballouri, die haar eigen heldhaftige strijd levert voor vrouwen en gediscrimineerde minderheden

Een thuiskomertje

We waren van plan geweest rond een uur of vier terug te zijn in Bujtina i Gjelit om onze spullen op te halen, maar het was al wat later en ik geloof dat we uiteindelijk pas tegen half zes op de vieze parkeerplaats van zand en grint achter een kleine supermarkt arriveerden waar we de auto hadden neergezet.

Rruga Myslym Shyri

Rruga Muhamet Gjollesha

Shëshi Zogu i Zi

De eenarmige vrouw van de supermarkt gaf aanwijzingen bij het uitparkeren, en het ging prima allemaal, maar zodra ik het terrein verliet hoorde ik het al: blubberblubberblobblob... lekke band.
Ik parkeerde op de volgende parkeerplaats, een lekkere ruime, in de bocht van de Rruga Don Bosko. Wat te doen? Het werd een hele toestand, ik wilde de autoverhuurder bellen, er kwamen mensen die gingen helpen, we dachten dat we het zelf moesten regelen, dat de all-risk verzekering die beloofd was dit toch niet dekte, iemand zei tien minuten, dan komen ze je band verwisselen.

We wachtten een half uur, degene die ons geholpen had was verdwenen, de oude man die op de parkeerplaats paste, wist van niets, er kwam een andere man, Julie, die ook ging bellen en die ook zei tien minuten, wij hadden de app van Transavia al tot leven gewekt in het donker, om te zien wanneer een vlucht later zou gaan en of we om konden boeken. Julie en ik maakten grapjes om de tijd te doden, ik zag een rat lopen en toen ik dat zei moest hij even achter een muurtje om te spugen (sorry, zei hij, sorry, slangen geen probleem, maar ratten...) we hadden zeker een uur gewacht en hadden er geen vertrouwen meer in, en toen draaide een wit autootje van de autoverhuurder het terrein op en uit zijn kofferbak kwam... een wiel! Een thuiskomertje, je weet wel: een tijdelijke vervanging. De jongen gaf ons zijn witte auto mee, zodat we geen tijd meer zouden verliezen.

We reden nog verkeerd, maar haalden het, en hadden nog ruim een uur voor de vlucht van 21 uur. Maar het allergekste: op het vliegveld, nog voor de parkeerplaats van de autoverhuurder, werden we staande gehouden door een jongen die de auto van ons wilde. Hij was van de verhuurder, zei hij, hij wist welke auto we hadden gehad en dat die gerepareerd werd vanwege een lekke band, maar wat het geval was... wij hadden nog de sleutel van die auto (dat is een sleutel die niet in het slot hoeft maar wel in de auto moet zijn). Dus parkeer de auto alsjeblieft en geef die sleutel, zei de jongen.

Ik putte me uit in verontschuldigingen, sorry, sorry, maar dat hoefde ook weer niet, don't worry, zei hij (we lossen het op). Ze wilden wel alleen gauw weg, dus hup met die spullen. Een collega kwam ons halen en we liepen als schoolkinderen achter die jongen aan naar het kantoortje.

All risk bij Albarent

Dat wordt dokken, dachten we bedrukt, ik heb vast teveel in gaten gekleund. Maar weer een verrassing, we moesten alleen dertig euro betalen, voor de taxi, zei die jongen (waarschijnlijk bedoelde hij de rit terug naar de stad om de sleutel te brengen). All risk was toch van toepassing op de banden, en het was een pin die erin zat, zo had de thuiskomertjesjongen doorgegeven, misschien scheelde dat ook.

Bravo voor Albanian Airport Rental Service, 25 euro all in per dag voor een heerlijke mini-suv (anders 20).

De lekke band (ik dacht dat ze het nummer moesten hebben) en een biertje voor de schrik op Rinas. Will you come back? vroeg de jongen die serveerde. Wij dachten van wel.

En zo, net op tijd, achter een groot en een klein glas bier, positief en met volledig hersteld vertrouwen in de Albanese autoverhuurder en alle andere lieve schatten die je jezelf elke keer weer te hulp ziet schieten, nemen we voor deze keer afscheid van ons Albanese avontuur.

Terug naar het overzicht
Bekijk hier de meest recente versie van mijn reisgids over Albanië

Heb je vragen, opmerkingen, tips? Mail!

Wil je meer weten over mijn andere werk? Ga naar de homepage van mijn site

Tekstbureau Yvonne van Osch
Binnenkadijk 117, 1018 ZE Amsterdam
opschrift@tip.nl | 06-37313100