13 Lac, Lezhë, Shkodër

Mijn Albanië-avontuur gaat verder. Het is de tweede ochtend van mijn tweede reisje en ik zit in Shkodër in een charmante hostel van een grote familie die ook kamers aan studenten verhuurt. De zoon, David, probeerde net een fiets voor me te regelen, een veel te klein barrel met één rem waarvan de kabel direct brak toen ik hem gebruikte. Daar kwam de volgende, iets beter, maar het zadel veel te laag, en er waren ook hier geen instrumenten, dus daar is hij nu naar op zoek. Misschien kan ik je helpen, zei ik. Ik had meteen een plan om een partij te kopen van het depot in Amsterdam, dat toch veel te vol staat. Het probleem is het transport, zei David. Maar ik kom ze zelf brengen, zei ik. Het leek ons allebei wel wat.

De eerste nacht logeerde ik in Erandi, vlakbij Rinas, een mooie grote kamer. Het was kokend heet, ik moest op de ijzeren trap gaan zitten om af te koelen. Mijn eerste stop de volgende dag, dat was gisteren, was Lac. Onderweg gekke landjes met auto-onderdelen, velden vol bruin geworden mais, bosjes van torenhoog riet. In Lac is een kerk in de bergen, gebouwd door de Fransiscanen in 1557, waar mensen naartoe trekken om de genade van de heilige Anthonie af te smeken. Het communistisch regime verwoestte de kerk, waarna deze in 1997 weer is opgebouwd. Het bleek inderdaad een bedevaartsoord, zoals ik min of meer had gefantaseerd op basis van de karige informatie. Op de wandeling naar boven kwam ik maar een stuk of tien mensen tegen, maar de meesten bleken met de auto gekomen. Het enorme parkeerterrein zei wel iets over de massaliteit van de plek. Behalve de kerk waren er een hoop bijgebouwen en kapelletjes waar mensen kaarsjes brandden. Een vrouw probeerde uit de auto op haar knieën naar de kerk te komen, maar gaf het na drie minuten op. Hele drommen mensen in een grotje, waar ze op een verhoging staande hun hoofd in een holte staken. Ze probeerden stukjes van de rots af te breken, wat echt geen kans had omdat deze al bijna helemaal glad en glanzend was van alle eeuwen van aanbidding.

mais

Onderweg tussen Rinas en Lac

palmen

Palmkwekerij

Granaatappel

kerk1

Kimmen naar de kerk in Lac, het Lourdes van Albanië

kapel

Een van de bijgebouwen

raam

In de kerk

jochies

Straatschoffies in Lac

Ik reed mee terug met twee broers die met hun moeder op vakantie waren. Ze stopten alsof het vanzelfsprekend was. De ene jongen werkte in Engeland, de ander in Frankrijk, als loodgieter. Ik had mijn rugzak bij twee dames in een café laten staan en ze stonden me stralend op te wachten. Ook het busje naar Lezhë, waar ik moest overstappen, ging meteen. Het maakte wel eerst een rondje door de stad, waarbij steeds meer mensen ingeladen werden, op het laatst zaten we met zijn vijftienen waar plaats was voor negen, ik zat met mijn benen op mijn rugzak tegen het raam geplakt, anderen zaten bij elkaar op schoot. In Lezhë moest ik weer een heel stuk lopen en in Shkodër opnieuw, voor mijn hostel, het was wel wat veel.
In Shkodër was ik vorig jaar met mijn vriendinnen geweest. Ik realiseerde me nu hoe slecht we waren voorbereid, we hadden haast niets gezien. Wat ik me het meest herinnerde was het geluid uit de moskee de vroege ochtend dat we naar Koman gingen, om een uur of vijf, het tedere, bijna trillende van de stem. Ik vond de stad nu prachtig, met zijn oude straatjes, huizen met houten luiken, het plaveisel, de lantaarns, en de levendigheid.

muur in Lezhe

Muur in Lezhë

Onderweg tussen Lezhë en Shkoder

Rruga Kol Idromeno

Straatbeeld

Het was half drie en ik was kapot, maar werd toch getrokken om weer de stad in te gaan. Door de Rruga Mikal Koliqi en de bekende Rruga Kol Idromeno langs die moskee gauw naar de stillere straatjes. Ik liep zomaar een kerk in, waar ik in gesprek raakte met een Fransiscaner monnik, Sander. Hij leefde er in het naastgelegen klooster, vertelde hij, met negen andere monniken, studeerde aan het seminarie in theologie en filosofie. Hij was al jong geroepen, zo noemde hij dat, was eerst bij de Diocesan geweest, maar had toch voor deze orde gekozen, omdat zij samenleefden en onder de mensen waren. Bij de Diocesan leefden ze alleen en was er meer afstand tot de parochie. In wezen was er niet een groot verschil, legde hij uit (want deze vraag plaagt mij al lang: waarin onderscheiden zich de orthodoxen, katholieken en Fransiscanen?), ze geloofden het zelfde, alleen de uiterlijkheden en gebruiken waren divers. Zelf had hij een bruine pij en daaromheen een touw met drie knopen, die stonden voor reinheid (van lichaam en vooral van geest), armoe of liever gezegd bezitloos leven, en gehoorzaamheid. Als ik het goed begrepen heb, moet je vier keer een gelofte afleggen als een soort examen, voor wordt bepaald of je voor de rest van je leven in het klooster mag blijven. De rest van je leven, en dat al voor je dertigste besluiten, ik vond het zo moeilijk te begrijpen. Heb je geen moeite met het idee nooit een vrouw te hebben, vroeg ik uiteindelijk toch maar. Hij had er helemaal geen moeite mee, zei hij, je moest leren je behoeftes te dresseren, daar kwam het op neer. Hij vond het niet gek om erover te praten. Wat jongens het moeilijkst vinden, zei hij, was afzien van het gewone dagelijkse leven en de ontdekkingen, van het uitgaan, spullen en een auto. Het was heel grappig, op dat moment rinkelde onder zijn pij een telefoon. Het kalme gesprek was afgelopen. Hij trok de telefoon met een routineus gebaar tevoorschijn en begon erin te schreeuwen, zoals ze hier om onnavolgbare redenen vrijwel allemaal doen (soms in de bus en steeds harder om elkaar te overschreeuwen). Toen zijn gesprek afgelopen was gaf hij me snel een hand en wenste me geluk en een mooie vakantie. Even later zag ik hem door de tuin naar zijn klooster rennen.

sander

Sander

De volgende spontane stop was de kathedraal van Shkodër, de grootste in de Balkan, had David me verteld, gebouwd met speciale toestemming van de sultan onder de Ottomanen nadat de oorspronkelijke kathedraal op het kasteel was verwoest. In de communistische tijd werd hij als sporthal gebruikt. Alleen het plafond, geschilderd door Idromeno, was met rust gelaten. Er begon net een mis, de linkerkant van de kerk zat helemaal vol met Albanezen, sommigen op hun knieën in gebed. Het is opvallend, bij sommige mensen zie je wel dat ze hun geloof intens beleven, toch lijkt het nergens opdringerig of moralistisch, zoals ik me van Polen herinner (een opzichtige, bijna gretige heiligheid). Leven en laten leven is toch de generale gedachte volgens mij, je hebt aan je eigen leven al genoeg.

katedraal

De kathedraal

plafond

Het plafond van de kathedraal, ontworpen door Kol Idromeno

Katholieke martelaren, gemarteld en gedood, omdat zij weigerden Hoxha als hun God te erkennen

beeld

Beeld voor de martelaren, gemaakt door Agim Rada

Wat ik at, in restaurant Orobbi, waarvan ik de tuin ineens herkende van vorig jaar, zal ik maar niet zeggen, dat vinden veel mensen heel vies. Vandaag ga ik, als het lukt met de fiets, op een flinke excursie. Hopelijk kan ik deze eerste episode van mijn tweede reis vanavond uploaden. Ben de hele tijd gespannen in verband met Dropbox, want wat er gebeurde, maandag voor mijn vertrek, was dat ik mijn foto's wilde reorganiseren en ineens mijn hele map Albanië kwijt was. Ik wist in mijn hoofd dat het niet kon, maar werd toch meegesleept door de absolute verschrikking van het denkbeeld een half jaar werk kwijt te zijn en zoveel mensen inclusief mezelf teleur te moeten stellen, want ik zou de moed niet meer hebben alles opnieuw te doen. Jet zat beneden te werken, ik ging hyperventilerend naar haar toe. Nee nee nee, piepte ik. Bel aljeblieft Hein (onze buurman en goede vriend). Hein kwam meteen en had het in minder dan een minuut gefixd, ik kon hem wel opeten. De naam van de map was op nog altijd niet geheel opgehelderde wijze veranderd in 'foto's hoofdstuk 6', de naam van de map die ik erin had willen zetten. Ik moet nu natuurlijk ook geen gekke dingen doen, als ik zodirect verbinding met het internet maak, gaat Dropbox natuurlijk meteen alles synchroniseren. Ik ben geneigd uit deze kleine computer eerst alle oude bestanden weg te gooien, maar als hij dat overneemt, wat hij natuurlijk doet, dat roboteske monster in de ongrijpbare cloud... de horreur! Ik heb dan nu wel alles op een stickje, maar ik ben zo neurotisch geworden, dat ik zelfs dat niet meer vertrouw. Stel dat het stickje...

mannen

Voor de kathedraal

fietsen

De puike huurfietsen van Hotel Tradita. Als je maar niet om olie vraagt!

Gedoe met de fiets

Enorm ontbijt, met eieren, toast, worst, een wrap, koekjes, melk. Gedoe met de fiets, David deed zijn uiterste best maar het bleef ontzettend behelpen en piepknars, en toen ik aan het eind van mijn zoektocht naar fietsverhuurders (alles voor de lieve lezers) eindelijk bij de weg naar het kasteel was, had ik niet de moed meer naar boven te gaan klimmen. Dus weer terug naar de stad, en zwoegend met mijn benen in een idiote hoek naar een andere bezienswaardigheid: de fabriek voor Venetiaanse maskers. De eigenaar, Edmond, een kunstenaar, was deze 20 jaar geleden gestart en leverde het merendeel van de maskers voor het Venetiaanse carnaval. Ze waren echt prachtig, met krullen, goudstof, de wildste kleuren en grootste veren. Boven kon je het fabricageproces zien. In een zaal van ongeveer 20 bij 20 zaten een stuk of 15 dames en twee heren te schilderen van voorbeelden, en te vernissen. Een vrouw liet de mal van de kleine maskers zien, het papier maché dat erin geperst werd. Voor zo'n extravagant elegant product zag het fabriekje er wel wat aftands uit, vond ik, en de arbeidsomstandigheden leken me ook niet ideaal, je rook geuren van verf en vernis, volgens mij werd je knetterstoned als je er een uur was. Helaas mocht ik geen foto's maken, dus hieronder alleen het mooie plaatje van enkele eindproducten.

maskers

Enkele van de maskers

Hierna naar het Diocesanmuseum achter de kathedraal, een plek waar het voormalig museum van het atheïsme is ondergebracht samen met teruggevonden en door bewoners bewaarde stukken uit kerken die in de communistische tijd verwoest werden. Ik snapte het eerlijk gezegd niet zo. Waarom hadden de communisten dat museum met kerkelijke stukken? Om de spot met het geloof te drijven, vertelde het meisje dat de wacht hield. Ze bleek haar moeder te vervangen die er normaal werkte, maar wist werkelijk alles. Alessia heette ze, ze was pas negentien jaar maar vol pijn, en met haar stond ik natuurlijk weer een uur te praten. Ik vroeg of ze een Rama-fan was (vermoedde al van niet). Integendeel, riep ze bijna beledigd. Hij had twee jaar terug haar zestigjarige vader ontslagen, die als politieman werkte, omdat iemand van Rama's partij de baan wilde. Sociale bijstand kregen ze niet. Daar maakt Rama zich geen zorgen over, zei Alessia. We don't exist. Het was weer een hartverscheurende geschiedenis. Ze vertelde nog een paar verhalen. Ik zei heel voorzichtig: het lijkt eigenlijk wel of het communistisch regime gewoon verder gaat, maar dan in een ander jasje. Ik ben er zelf net pas achter gekomen dat Rama's vader in de communistische regering van Hoxha zat en ook mensen heeft laten executeren. Alessia trok een gezicht alsof ze zeggen wilde: natuurlijk, dat weet toch iedereen. De communisten van toen worden met de nek aangekeken, zei ze, maar hun zonen en dochters hebben alle goede banen, het gaat gewoon door. Alleen niemand durft wat te zeggen. Wat zij dacht dat een oplossing zou zijn? Dat Europa het bewind zou voeren, zei ze, en Albanië zou laten zien wat echte democratie is. Maar ik wist eerlijk gezegd zeker dat Europa geen idee heeft van wat er hier echt gebeurt.

beeldje

Links het door een burger van Shkodër geredde beeldje dat de bisschop inspireerde het Diocesanmuseum te stichten

's Middags heb ik verder heel vies gegeten in een restaurant dat ik nooit zou aanbevelen (waarom ik er dan ga eten weet ik ook niet) rondgefietst op mijn kniebrekende kinderfietsje en 's avonds vervolgens als een kip zonder kop rondgelopen op zoek naar een bankomaat die mijn pasje accepteert en een restauant dat ik wél zou kunnen aanbevelen. Waarom als een kip zonder kop? Wat ik nog niet verteld heb, is dat het hier steeds rond de dertig graden is, en dat ik daar nog een beetje aan moet wennen.

markt

Op de markt (een van de vele). Ik was net te laat voor een Ed van der Elsken remake

Boekwinkel en Marubi, de beroemde import-fotograaf van Shkodër

kol idromeno

Pardon?

Met deze ludieke groet aan het thuisland besluit ik de eerste aflevering van de tweede serie van mijn blog. Ik ben inmiddels al een week in Albanië, in Pukë, waar ik eindelijk een goed-werkende internetverbinding heb, heb het avontuur met Dropbox aangedurfd en ga nu kijken of het is gelukt. Tot gauw voor de volgende aflevering!

Door naar de volgende aflevering
Terug naar het overzicht

Wil je meer weten over mijn andere werk? Ga naar de homepage van mijn site

Tekstbureau OpSchrift
Yvonne van Osch
Binnenkadijk 117, 1018 ZE Amsterdam
opschrift@tip.nl | 06-37313100