63 Gjirokastër

Het uitzicht van Guesthouse Konaku

Nu heb ik toch al heel wat heerlijke uitzichten vanuit hostels en hotels meegemaakt in mijn leven, maar dat vanuit Guesthouse Konaku slaat toch wel alles: de oude stad, de nieuwe stad, het kasteel, en de heuvels aan de overkant van de Drino, waar zich het oude Antigonea verschuilt, de antieke stad gesticht 295 v.Chr. door Pyrrus, je weet wel, van de schijnoverwinningen. We proberen het allemaal te onthouden en vast te houden voor tijden zonder uitzicht. Peppi, onze schreeuwert die toch wel heel lief bleek (hij had de avond ervoor allemaal lampjes op het terras aangedaan, tot we teruggekomen waren), had niet geslapen, zei hij, omdat zijn schouder zo'n pijn deed. De koffers van die anderen natuurlijk. Ik bood mijn Voltaren aan, maar hij moest en zou eerst het ontbijt opdienen.

Op het terras van Guesthouse Konaku

Ontbijt met uitzicht

He kasteel van Gjirokastër

Ik wilde graag naar Antigonea en nog enkele andere mysterieuze plaatsen in de buurt zoals de tekke van Melanie, maar we zagen het niet zitten om nog een keer met de auto op dodenrit te gaan, dus ook dit lieten we varen. In plaats daarvan kozen we veilig voor het kasteel, waar we al bijna waren zo bovenin de stad. Op het pad ernaartoe zaten minder verkopers dan vorige keer, er reden meer auto's, sommige mensen parkeerden doodleuk langs de kant en zelfs bij de ingang.
Waar je vroeger gewoon naar binnen kon lopen (dat was natuurlijk ook niet normaal) stond nu een tourniquette waar je je kaartje van 400 lek moest scannen.. Enorme groepen gingen er doorheen, het middenpad langs met de kanonnen aan weerszijden, de Fiat-tank, het vliegtuigje dat volgens Amerikaanse bronnen in het kasteel een noodlanding had gemaakt en volgens Albanese bronnen veroverd was in de Hoxha-tijd. Ik vond de keien van het pad het mooist, de stenen die waren geslepen vanaf mogelijk twee eeuwen voor Christus, door blote voeten, sandalen, schoenen, kistjes, een enkele pump. Hoeveel mensen hadden er iets meegenomen en achtergelaten terwijl ze op zoek waren naar beelden, bescherming, wraak?

Het Gjirokastërmuseum en Museum van Bewapening

Op de grote binnenplaats was een man ijverig met een draadmaaier in de weer, je komt ze vroeg of laat toch altijd weer tegen, horen en zien verging je. Ditmaal bezochten we ook het Museum van Bewapening en het Gjirokastër Museum in het centrum van het kasteel. Het eerste was wat stoffig en bestond met name uit een uitstalling van oude geweren van vooral de partizanen en ook de cellen waar vijanden van het regime (in de Ottmaanse zowel als de Italiaanse en Hoxha-tijd) hadden gezeten, met Albaneze teksten op de muren.. Het tweede, waar net een concert van jongeren voor jongeren gegeven werd, scheen licht op de ontwikkeling van de stad en de wijze waarop deze door de eeuwen heen door geschiedschrijvers en journalisten bezongen was (Lord Byron, François Pouqeville, Evlia Çelebi, Edward Lear) en was zeer informatief en interessant.

Lampje in Konaku en 19de-eeuwse klokkentoren van het kasteel

Uitzicht uit het kasteel over de oude stad

Tekst op een cel

Deur van een cel en tekening van vrijlating

Kardashi

In Dunavat, de wijk die achter het kasteel tegen de bergen omhoog gaat, waren ineens een heel aantal nieuwe restaurants. Mensen stonden er buiten te schreeuwen dat je naar binnen moest, wat uiteraard alleen ten gunste was van het eerstvolgende restaurant waar niet geschreeuwd werd en dat was het oude Kardashi, dat ik in mijn gids had aanbevolen als toonbeeld van Albanese gastvrijheid. Mama Lusha runde het met haar familie, en ze had voor elke nationaliteit een speciaal welkom. Omdat ze dacht dat we Polonais waren en niet Hollandais, kwam ze met de Poolse vlag aanzetten, ze herstelde haar fout met een beduimeld papiertje waarop een Hollandse toerist alle steden had geschreven die hij in Albanië had bezocht. Goed? vroeg ze. Ja tuurlijk, geweldig! Keiharde muziek van een Youtube-kanaal, aan een stuk door. Mikpritja!

We waren er de avond ervoor ook geweest. Nu zaten we voor de lunch op het terras, in de dampen helaas van Albanezen die hun auto graag starten zo'n tien à vijftien minuten voor vertrek, zoals ik me herinner uit de tijd dat we nog moesten choken. Het zijn van die dingen die wij onbegrijpelijk vinden, net als dat mensen hier met een vaartje van 20 km per uur over de verkeersdrempels gaan en vervolgens op topsnelheid door de ergste gaten, scheuren en hobbels in de weg raggen, of een klerenkast in een slaapkamer zetten die niet open kan omdat het bed ervoor staat... laat ik mij tot deze drie beperken.

Restaurant Kardashi

Het aquaduct van Ali Pasja

We gingen naar het aquaduct van Ali Pasja. Een herkansing voor mij, want in 2018 was ik er weggejaagd door twee op hol geslagen koeien en een woedende herder (zie deel 23). Ook op de weg er naartoe was veel veranderd: er waren speciale voetpaden aangelegd met bewegwijzering en verschillende lengtes en steiltes, je kon niet meer verdwalen. En op het laatste stuk, tussen het pad waar je linksaf langs een muurtje moet en de rommelige en rotsige toegang tot de kloof in, lag geen tapijt van afval en viezigheid meer zoals toen, maar was het nagenoeg schoon, op enkele achtergebleven flessendoppen na. Vooruitgang! Goed nieuws! Ook waren er diverse tentjes onderweg, gewoon echt kleinschalig toerisme.

Deze kant op

Het avontuur dreigde overigens wederom bijna te mislukken, omdat Jet het eng vond (ze dacht dat het paadje langs de berg schuin liep), maar ze overwon zichzelf en liet mij gaan. Ik hield het op het laagste stuk echter zelf voor gezien, ik vertrouwde het grint niet helemaal, dus de gedroomde foto die uit stock de kaft van mijn tweede druk sierde (een blamage dat die niet van mij was, vond ik) werd niet gemaakt. Maar wel een paar mooie andere.

Het laatste stuk naar de kloof

De brug (het aquaduct) van onderaf

Musine Kokalari

's Middags, terug bij Konaku, keek ik nog even in Maps of ik behalve het Etnografisch Museum in Hoxha's geboortehuis waar ik om een of andere reden al 8 jaar geen zin in heb, niets had gemist, toen ik ineens zag staan: Musine Kokalari Museum House.Niet te geloven, het was er toch van gekomen, een museum gewijd aan deze schrijfster, dichteres, politiek activiste, oprichter van de sociaaldemocratische partij, liedtekstverzamelaar. Ze was de eerste Albaneze vrouw die had gepubliceerd, maar had een tragisch lot tegemoet gezien, in gevangenissen en later als straatveegster in Rresshen. Al jaren waren er plannen om van haar oude woonhuis een museum te maken, klaarblijkelijk was dat dit of vorig jaar gelukt. En heel bijzonder: het was tot 19 uur open.

De vrouw die na ons naar binnen kwam, Ariëtta, was uitermate toegewijd en gepassioneerd. Ze liet ons eerst een prachtige film zien, toen begon een eerlijk gezegd toch wel vrij uitputtende rondleiding langs foto's en briefjes. Uitputtend omdat ze niet afstemde op onze informatiebehoefte, maar het verhaal deed dat ze kennelijk wilde doen. Dat ze evengoed nog maar een fractie leek te vertellen van wat ze wist, kwam hierdoor: ze was familie van Musine. Hun beider overgrootvaders waren broers, ze was in het Kokalari-huis geboren, en voelde miskenning voor Musine. Er waren veel bezoekers geweest, vertelde ze, maar allemaal buitenlandse toeristen. Niet een Albanees, niet van de regering, niet van de stad, de pers, zelfs de buren.

Kokalari versus Albanië

We vonden het moeilijk te begrijpen. Ze zouden toch trots moeten zijn op hun eminente land- of stadsgenoot. Wat kon het dan zijn? De familie Kokalari was een hoogstaande familie, die een grote rol had gespeeld in de ontwikkeling van het Albanese onderwijs. Maar de familie was gelieerd aan de Hoxha's, Musine en Enver waren nicht en neef, en tussen beide families had klaarblijkelijk een kloof van intellect en talent gegaapt. Enver Hoxha was een gesjeesde student, Musine en haar broers waren cum laude afgestudeerd (in Parijs?) en dat had kwaad bloed gezet. Dat Musine de avances van haar neef geweigerd had, had ook niet geholpen. Zo was het bij iedereen, vertelde Ariëtta, toen ik ernaar vroeg. Iedereen die hem iets in de weg legde, werd het leven onmogelijk gemaakt: ze verdwenen in de gevangenis, kregen een showproces, werden ter dood veroordeeld, zoals twee van Musines broers. Zelfs stierf de dichteres uiteindelijk aan borstkanker op haar 66ste, maar de onderdrukking was gruwelijk geweest. Om niets. Maar waarom de onverschilligheid of vijandigheid van de huidige Albanezen? Om de feministische standpunten die ze heel bescheiden naar voren had gebracht?

Nog veel uit te zoeken.

Geschriften van Musine Kokalari, geschreven in gevangenschap

Beelden uit de film, die met hulp uit Zweden is gemaakt

Beelden uit de gevangenschap

Links Ariëtta, rechts Musine tijdens haar proces

Bovenstaande foto is de laatste die van Musine Kokalari is gemaakt, als ik het goed begrepen heb. Ze was toen 27 en het is de foto waarop ze zichzelf verdedigt in de rechtszaal, tevergeefs, zoals te verwachten bij een proces tussen inhoud en ego. Ego's van mensen die onze wereld blijven regeren. Waarom de natuur dit toch heeft voortgebracht?

neck

Gjirokastër bij het vallen van de avond

Door naar aflevering 64
Terug naar het overzicht van dit blog
Naar artikelen over Albanië
Naar mijn reisgids

Heb je opmerkingen, tips of prangende vragen?
Mail me

Tekstbureau Yvonne van Osch
Binnenkadijk 117, 1018 ZE Amsterdam
opschrift@tip.nl | 06-37313100