Yvonne
van Osch
Albanië
wijn
De
wijnen van Uka: weelderig, biologisch en van inheemse stokken
door
Yvonne van Osch, juni 2025
Flori
Uka in de bomen. Foto van ukawine.com
Een
glorieuze
overwinning op de druifluis en de Ottomanen, zo zou je de wijnen van de
Albanese Uka Farm wel kunnen noemen. Zoon Flori richt zich op de
inheemse soorten van een oeroude, bijna verwoeste wijncultuur. Een
spontaan gesprek in en om een herfstige boomgaard.
Je verwacht het niet in de wat vreugdeloze buitenwijk Laknas die de
Albanese hoofdstad Tirana van het idyllische kustgebied scheidt.
Achter metershoge muren die huizen en tuinen van
welgestelde Albanezen wat defensief aan het oog onttrekken,
openbaart zich in alle gulheid en als een sprookje het onbespoten
koninkrijk van
vader en zoon Uka.
Ze zijn er dagelijks, de mannen, speurend in het groen om te
zien wat er beweegt. Torretjes, bijen en vlinders
horen tot het vaste instrumentarium van de
biologische teelt waar het in dit bedrijf om draait.
From farm to table
Vader Rexhep was minister van landbouw onder Sali Berisha in het eerste
kabinet van
postcommunistisch Albanië. Toch was het meer dan de
politiek
altijd de wereld van insecten en planten waar zijn hart naar
uitging, zo vertelt hij tijdens een rondleiding door de tuin. De
professor in de entomologie startte Uka Farm in 1996 en rolde al
experimenterend het pad van
natuurlijke landbouw voor zoon Flori uit.
From farm to table,
is hun credo. Op mooie dagen
brengen zij de lange tafels van het halfopen restaurant naar de
boomgaard om in het loof de groente van eigen bodem te serveren met
doorgerijpt vlees van locale boeren, vers van de grill. Begeleid, hoe
kan het anders, door de beste wijnen.
Rexhep Uka met een
druivenexperiment in de boomgaard. Foto's: Yvonne van Osch
Terroir
Zoon Flori stortte zich na zijn studie, in 2010, op de wijntak van het
bedrijf.
Net als zijn vader streeft hij maximale soortenrijkdom na vanuit een
diep
respect voor de natuur als opbrengst van de omgeving. Elke plaats, elk
soort grond en situering op zon, zee en wind brengt producten voort met
een eigen en unieke kleur, klank en smaak, is de leer waarvan hij
uitgaat. De
kwintessens van het moeilijk vertaalbare begrip terroir dat in de
wijnbouw op ieders tong ligt.
Mede omdat wijnstokken zeker 100 jaar nodig hebben om in een
nieuwe bodem een stabiel profiel te ontwikkelen, besloot
Flori de druiven niet op eigen grond te telen maar in plaats daarvan
samen te werken met families in gebieden waar druiven al duizenden
jaren
worden verbouwd. Zo oogst hij de ceruja,
een van de favorieten
van Uka, in kleine wijngaarden in elf verschillende dorpjes in de regio
Mat.
De bomen in
Het zijn plaatsen waar druif en erf historisch dicht bij elkaar liggen
en het verwerken van eigen teelt een leidend ritme aan
het leven geeft. De ranken groeien er niet tegen strakgespannen draden
langs een kaarsrecht pad, maar op een natuurlijke manier, zoals
vroeger: tegen de bomen aan, soms tot in de kruin.
Inderdaad. Om de druiven te plukken moeten de boeren de bomen in. Flori
merkt wel dat dit voor de gevestigde Europese wijnelite nogal wennen
is.
Sterker nog, zo vertelt hij aan tafel bij het ontkurken van de wijn,
ze lachten hem uit toen hij er op een internationale wijnbeurs over
sprak. Tegen de bomen aan? Hahaha, dat bestaat niet! Toen hij
er foto's
van liet zien, rolden hun ogen bijna uit hun
kassen.
Zelf moet deze Uka er ook om lachen. De scepsis van vakgenoten staat
zijn ambities niet in de
weg. ‘Wij lopen hier in de luwte van het internationale
wijngebeuren rustig warm te draaien,' zegt hij, 'om straks met de grote
wijnhuizen
te kunnen concurreren. Op dit moment weten de meeste
wijnbouwers nog
niet eens waar Albanië ligt, laat staan dat ze een idee hebben
van onze traditie en onze potentie als wijnland. Straks zal dat heel
anders zijn.'
Flori laat
zien hoe hij druiven oogst in de Mat-regio, rechts
werknemers van Uka Farm. Foto's: Yvonne van Osch
Europa's vroegste
wijncultuur
Al het vloeibare goud dat in het zomerfruit ligt
opgeslagen… voor de Albanezen zelf is die potentie zeker
niets nieuws. Het was juist in de
kalkrijke grond van hun gebied aan de Adriatische en Ionische
Zee waar de vroegste wijncultuur van Europa tot bloei
heeft
kunnen komen.
De eerste sporen van druiventeelt dateren van maar liefst
zesduizend
jaar terug in de tijd, van wijnbouw was vierduizend jaar geleden al
sprake.
Niet dat het zonder haperingen is gegaan. De wijntraditie van het
huidig
Albanië heeft in zijn geschiedenis een aantal serieuze en ook
langdurige bedreigingen gekend. Zo was het drinken van alcohol onder de
Ottomanen (ca. 1500-1900) officieel niet toegestaan, wat de zorg
voor de druif veel kwaad heeft gedaan. Ook het communistische regime
(1945-1990) heeft de druiventeelt met het collectiviseren van
de landbouw zeker geen kwaliteitsimpuls gegeven.
Philloxera vastatrix
Er waren stormen, regens, aardbevingen, branden. Maar de grootste
dreiging van dood en verderf kwam uit Noord-Amerika. Daar vandaan
liftte rond 1860 de phylloxera
vastatrix naar Europa mee. Een nietige
luis, die in al zijn nietigheid noodlottig bleek voor alle
druivenrassen van de
Europese Vitis vinifera.
De druifluis vreet zich in de bladeren en door
de wortelstokken van de druif, waardoor deze geen voeding meer krijgt
en onontkoombaar afsterft.
Mede door het enorme reproductievermogen van de phylloxera breidde de
plaag zich als een olievlek uit over de wijngaarden van Europa. Boeren
probeerden de indringer met alle mogelijke middelen - van koeienpis tot
een tinctuur van in zwavel opgeloste botten, te bestrijden, maar
vergeefs. Ze zagen de toekomstige oogsten voor hun ogen verschimmelen.
Was de luis eenmaal in een wijngaard gesignaleerd, dan waren binnen
drie jaar alle druiven dood. Door heel Europa gingen
wijntelers massaal op de fles.
Enten
Wat wel bleek, was dat wortelstokken uit het gebied waar de druifluis
zelf vandaan kwam resistent waren (geworden) voor het insect. Als
bezeten ging de Europese wijnboeren daarom over op het importeren van
Noord-Amerikaanse stokken om de Europese druiven op te enten. De
methode is bekend: in of op een afgesneden wortelstok wordt een scheut
van de druivenplant bevestigd en verbonden tot de stok
zijn voedingsstoffen doorgeeft en de wond geheeld is.
Twee manieren om druiven
te enten.
Foto: wijncursusamsterdam.nl
Tussen oogst en fles
Geloof het of niet: vrijwel alle Europese wijn is afkomstig van druiven
geënt op Amerikaanse wortelstokken. Vrijwel, want enkele
gebieden ontkwamen aan de plaag, bijvoorbeeld door een zanderige of
vulkanische bodem of een sterk afgelegen ligging. Zo ontsprong de
Portugese regio Colares de dans, het Griekse Santorini, het Spaanse
Tenerife, delen van de Moezelstreek en in de Champagne het gebied van
wijnhuis Bollinger.
Ook enkele streken van Albanië bleven gespaard. En dat zijn de
streken
waarop Flori Uka zich richt, in nauwe samenwerking met de eigenaren van
de grond. Flori is een witte raaf in het Europese wijnlandschap, een
vernieuwer, bescheiden en vol bravoure tegelijk. Hij hoopt door
voortdurende verbetering van het proces tussen oogst en
fles binnen 20 jaar tot de Europese top te kunnen gaan behoren.
‘Maar dan zonder show en koude drukte,’ zegt hij,
‘met een betaalbare wijn.’
Gezuar!
Wijnhuizen
en agrotoerisme in Albanië
Uka is maar een van de vele wijnhuizen en agrofarms (agrarische
bedrijven waar je kunt eten en slapen) in
Albanië. Hieronder zie je het kleine overzicht dat ik heb
gemaakt voor de 6de druk van mijn Albanië-reisgids.
Tekstbureau Yvonne van Osch
Binnenkadijk 117, 1018 ZE Amsterdam
opschrift@tip.nl | 06-37313100