Yvonne van Osch  home  portfolio  over mij

Albanië artikelen, #2


Zakendoen in Albanië

Made in Albania... huh?

Veel Italiaanse mode is in Albanië gemaakt. Waarom zien we dat niet aan het label? Albanië verdient beter. En het kan! Er zijn geweldig kansen voor Nederlandse ondernemers - als corona  is uitgewoed. Het mooie is: met weinig extra maak je al veel verschil.



door Yvonne van Osch, 1 oktober 2020


Italiaanse mode staat voor kwaliteit en tijdloze elegantie. Hoe gek is het eigenlijk dat veel van die sjieke merken - Gianfranco Ferré, Max Mara, Roberto Cavalli – voor weinig geld in buurland Albanië zijn gemaakt zonder dat je het ziet? Italiaanse producenten brengen patronen, stoffen en accessoires naar de Albanese fabrieken, waar er kleding van wordt gemaakt. De kleding gaat terug naar Italië. En daar, in de meeste gevallen, wordt het label ingenaaid. Wat er op het label staat? Made in Italy.



modeshow

Modeshow van TVZ in Sao Paolo. Foto: Nappy (TVZ heeft niets met dit stuk te maken.)



Cut make trim

Cut make trim (CMT) heet de methode, die ook in andere landen wel wordt toegepast. Producenten besteden het knippen, naaien en afwerken uit. Zo houden ze het eigendom over de ontwerpen en controle over de productie. Tegelijkertijd kunnen ze de loonkosten beheersen, zeker in het geval van Albanië. Omdat de Albanese kledingfabrieken vaak draaien op maar één of enkele klanten, kan die klant bijna eisen wat hij wil.

Wat betekent dit voor de werknemers? Modedeskundige Veerle Luiting deed in 2015 voor MVO Nederland onderzoek naar de Albanese kledingindustrie. Ze bezocht onder meer CityTex, een van de weinige fabrieken in Albanië bekend als sociale onderneming, wat inhoudt dat er veilig wordt gewerkt, dat werknemers geregistreerd zijn en dat ze het wettelijk minimumloon verdienen. Het minimumloon was toen, schrik niet, omgerekend ongeveer 180 euro per maand. Inmiddels ligt dat rond 210 euro, maar ook dit is een bedrag waar je, zeker met een gezin, niet van kunt leven. En dan hebben we het nog niet over de ongeregistreerde arbeiders.

Stel je even voor: vaak kun je het maandloon van een geregistreerde Albanese fabrieksarbeider in de PC Hooftstraat op prijskaartjes voor één shirt zien staan dat zo'n arbeider gemaakt heeft.

Competitief

Veerle wil geen bad guys aanwijzen, zo vertelt ze in een presentatie over haar missie. Iedere ondernemer probeert competitief te zijn, dat is een natuurwet. Maar dit systeem dat mensen en fabrieken mangelt, moet en kan anders, vindt zij. Het meest was zij geraakt door een naaister in een andere fabriek die onverwacht haar hart opende tijdens een gesprekje achteraf. 'Je komt op een punt dat het niet meer uitmaakt hoeveel je verdient,' zei die vrouw. 'Te weinig is te weinig. [--] Maar het is niet alleen het geld. Het gaat ook om waardigheid. We worden behandeld als machines. Ik ben geen machine. Ik ben een moeder. Een echtgenote. Een vrouw. Ik heb een naam.' In de fabriek waar ze werkte, was ze 'letterlijk' een nummer.


citaatGeld en waardigheid. Wat is daarvoor nodig? Waar liggen de kansen voor Nederlandse ondernemers die sociale verantwoordelijkheid naast het maken van winst ook belangrijk vinden? De kansen zijn er, denkt Veerle Luiting, die tussen 2016 en 2019 al veel zag veranderen. Ga het gewoon proberen. Albanië is nog geen EU, er is geen vrij verkeer van goederen, dat maakt het net iets lastiger. Je moet ook echt zorgen dat het papierwerk op orde is en dat de regels in de fabriek worden nageleefd. Maar er is wat te winnen. Het land is dichtbij en goed te bereiken. Er wordt kwaliteit geleverd en de prijzen zijn ontzettend laag, zelfs als je bereid bent veel meer te betalen dan het absurde minimumloon. Met een klein beetje extra kun je al een ongelooflijke impact hebben.

Differentiëren

'Laten we differentiëren, kijken naar andere bedrijven die een bijdrage aan de waardeketen leveren,' zegt Gojart Smaja, een van de gewaardeerde Albanese partners in het onderzoek, die zijn land een groter deel van de koek gunt dan cut make trim. 'Laten we zien hoe ver we komen met full-package oplossingen.'

citaat 2Albanië is een land met een geplaagde en cultureel gelaagde geschiedenis. Veel oudere Albanezen kampen met het trauma van het onderdrukkende regime, dat tot 1992 duurde en waarvan de erfenis op veel plaatsen nog pijnlijk vertegenwoordigd is. Maar een nieuwe post-communistische generatie staat te dringen aan de poort, heeft Veerle gezien. Jonge mensen die gevoelig zijn voor sociaal en duurzaam ondernemen. Ze durven niet teveel ambitie te hebben. Als hen gevraagd wordt wat ze denken na hun studie te gaan doen, zeggen ze: naar het buitenland, een callcenter, hetzelfde als mijn moeder... Maar bij de kleinste zweem van een ander perspectief beginnen hun ogen te glimmen. 'We willen alles doen wat nodig is, verwoordde een student het gevoel van een grote groep. 'Maar alles wat we nodig hebben, is een kans.'





De Albanese kledingindustrie en corona



Zo waren ongeveer de cijfers van de industrie tot april 2020. Maar zoals te vrezen was, heeft het coronavirus dramatisch toegeslagen, juist in deze sector. 
CityTex, de sociale onderneming die ook in dit stuk wordt genoemd, behoort tot de getroffen partijen. De fabriek, die de laatste jaren vooral leger- en politie-uniformen voor Italië en Duitsland maakte, zag de orders na juni dit jaar opdrogen en draait nu door op een heel laag pitje. Volgens directeur Gjergji Gjika geldt dit, ondanks recente orders voor de productie van mondmaskers, voor wel 80% van de fabrieken. Niet één draait op volle capaciteit. 

De regering heeft werkloos geraakte arbeiders een eenmalige compensatie aangeboden en probeert met garanties de export op gang te houden. Maar volgens Gjika, die ook voorzitter van de beroepsvereniging is, zijn banken nauwelijks bereid om leningen te verstrekken aan fabrieken zelf. Daarbij helpt het niet, zo merkt hij op, dat de kledingsector elke maand bijna 40% van zijn winst aan belastingen af moet dragen. Al met al is Gjika bang dat slecht een klein aantal fabrieken de coronacrisis zal overleven. (Bron: Reuters, mei 2020)

Reden te meer voor wat Nederlandse ondernemersinput






Voor dit artikel heb ik gebruik gemaakt van informatie van Invest in Albania en MVO Nederland, het rapport CSR in Albania, observations & recommendations en Report on the CSR Expert mission to Albania dat in 2016 verscheen.

podcastIn 2019 was Veerle Luiting te gast bij Sanir en Sandro voor de The Balkan Talks, waar ze sprak over de Albanese textielindustrie en kansen voor ondernemers. Klik op de foto om het filmpje van de podcast te zien.

De presentatoren van de podcast runnen de Western Balkan Business Group (WBBG), een netwerk dat kan helpen een onderneming in de Balkan op te zetten.

In Nederland is een handig platform daarvoor Zakendoen in Albanië. Adviseur en mede-oprichter Ellen van der Lei woonde zelf lange tijd in Albanië. Ze vertelde erover in juli 2018 in de podcast van New Business Radio






Albanië bij de EU


In maart 2020 kreeg Albanië groen licht kreeg voor het starten van onderhandelingen over toetreding tot de EU. In de aanloop naar het lidmaatschap wil ik graag schrijven over kansen voor Nederlands-Albanees partnerschap.

Ken je Nederlanders die in Albanië een bedrijf hebben of goederen uit Albanië importeren? Laat het weten.
Bel 06-37313100 of mail

 Bekijk hier mijn reisgids van Albanië of lees over het schrijven ervan mijn Albaniëblog

   



Terug naar het overzicht van Albanië
Naar mijn homepage
Naar mijn portfolio






Tekstbureau Yvonne van Osch
Binnenkadijk 117, 1018 ZE Amsterdam
opschrift@tip.nl | 06-37313100


mail linkedin twitter